الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
39
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
بعضى نيز گفتهاند « صيغه مبالغه » است ، به معنى كسى كه بسيار كمين مىكند مانند « معمار » كه به معنى شخصى است كه بسيار عمران و آبادى مىكند . البته معنى اول هم مشهورتر است و هم مناسبتر ، و در اينكه چه كسى در دوزخ در كمين طغيانگران است ؟ گفتهاند : فرشتگان عذاب ، زيرا طبق آيه 71 سوره مريم ، همه انسانها اعم از نيك و بد از كنار دوزخ ، يا از بالاى آن عبور مىكنند ، وَإِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا در اين گذرگاه عمومى و همگانى فرشتگان عذاب در كمينند و دوزخيان را مىربايند ! و اگر به معنى « صيغه مبالغه » تفسير كنيم خود دوزخ در كمين آنها قرار دارد و هر كدام از طغيانگران به آن نزديك مىشوند آنها را به سوى خود مىكشاند و در كام خود فرو مىبرد ، به هر حال از اين گذرگاه عمومى احدى از سركشان نمىتوانند بگذرند ، يا فرشتگان عذاب آنها را مىربايند ، و يا جاذبه شديد جهنم . « ماب » به معنى مرجع و محل بازگشت است ، و گاه به معنى منزلگاه و قرارگاه مىآيد ، و در اينجا به همين معنى است . و اما « احقاب » جمع « حقب » ( بر وزن قفل ) به معنى مدت نامعلومى از زمان است ، بعضى آن را به هشتاد سال ، و بعضى هفتاد ، و بعضى چهل سال تفسير كردهاند ، و چون از اين تعبير به هر حال استشمام مىشود كه دوزخيان مدتهايى طولانى در دوزخ مىمانند ، و سرانجام پايان مىيابد ، و اين با آيات خلود و عذاب دائم تضاد دارد ، هر كدام در تفسير آن راهى را پوييدهاند . معروف ميان مفسران اين است كه منظور از « احقاب » در اينجا اين است كه مدتهايى طولانى و ساليان دراز پى در پى مىآيد و مىگذرد ، بى آنكه پايان يابد ، و هر زمانى كه مىگذرد زمان ديگرى جانشين آن مىشود . در بعضى از روايات نيز آمده است كه اين آيه درباره گنهكارانى است كه